Meze olarak sunulabilen ve cacık malzemelerinden oluşan ferahlatıcı füzyon bir cacık
Birçok sebze katılarak yapılan çeşitleri vardır. En çok bilinen çeşidi salatalık cacığıdır. Nane, yeşil soğan, kekik, dere otu, zeytinyağı vb malzeme ile zenginleştirilebilir.
Türk Dil Kurumu ve çoğu etimoloji sözlüğü cacık kelimesini eski Türkçe “cac-” (caç-) kökü karıştırmak, dağıtmak, serpmek anlamında kullanılır ve bu kökten türeyen “cacık / cacıg / cacuk şeklinde açıklar.
Kelime Osmanlı metinlerinde erken tarihte mevcuttur. Osmanlı mutfağında da adıyla kayıtlıdır. Yapı olarak Türkçe isim yapımına uygundur. Ancak Cacık Nişanyan sözlüğe göre Farsça jaj kelime kökenlidir. Nihai kaynağı belirli değildir. Ses değişimin bir kanıtı yoktur.
Son olarak Yunancadaki Tzaziki (zaziki) Türkçeden geçmiştir. Cacık, Yunan mutfağına Osmanlı döneminde girmiştir.
Benzerleri var ama cacık adı ve formu ile Türk’tür.
Yoğurt
Köken: Orta Asya (MÖ 3000–2000)
Yoğurt, Orta Asya göçebe Türk topluluklarında ortaya çıktı. Süt, deri tulumlarda veya kil kaplarda taşınırken doğal laktik asit fermantasyonu ile koyulaştı; böylece daha uzun süre dayanan, besleyici bir gıda doğdu.
“Yoğurt” kelimesi Eski Türkçe yoğur- (yoğunlaştırmak, karıştırmak) fiilinden gelir. Bu, hem teknik (yoğunlaşma) hem dil açısından güçlü bir bağdır. Başka dillere geçen adlar da Türkçeden türemiştir.
Türklerin Anadolu’ya gelişiyle yoğurt, Günlük mutfağın merkezi oldu (sade, cacık, ayran, çorba). Osmanlı saray mutfağında kayıt altına alındı. Balkanlar ve Doğu Akdeniz’e Osmanlı etkisiyle yayıldı.
16.–20. yy’da Osmanlı–Avrupa temaslarıyla tanındı. Metchnikoff (probiyotik etki) sayesinde bilimsel ilgi gördü. Fransa’da endüstriyel üretimle küreselleşti.
Dünya genelinde yüzlerce türevi var (Greek-style, Yunan yoğurdu, skyr benzeri yoğun yoğurtlar vb.). Ancak yığurt kelimesi hâlâ Türk mutfağına işaret eder.
Yoğurt, Ayran ve Cacık bir Türk icadıdır.
Altuğ’un Cacığı (Dilim Cacık)
Gereçler
- 1 Mutfak Tartısı
- 1 Oyma Bıçağı
- 1 Soyma Bıçağı
- 1 Sarımsak ezeceği
- 1 Bıçak
- 1 Sıkma Torbası
- 1 Krema Duyu ince uzun uçlu
- 1 Kap
- 1 Bardak
- 1 Kesme Tahtası
- 1 Kağıt Havlu
Malzemeler
Malzemeler
- 600 g Salatalık İri ve düz olan kişi başı bir adet
- 200 g Yoğurt (Süzme) en az %10 yağlı
- 4 g Sarımsak 2 salatalığa ¼ diş
- 1 g Dereotu (Taze) veya salatalık başına 1 gr kuru Dereotu
- 2 g Tuz (Sofra)
Hemen servis edilmeyecek ise
- 40 g Su soğuk
- 9 g Toz Jelatin salatalık başına 3 gr
İsteğe Bağlı
- 8 g Sumak salatalık başına 2 gr
- 12 g İsot salatalık başına 3 gr
Tarif
- Sarımsağı soyun ve püre haline getirin, dereotunu ayıklayın ve ince ince doğrayın.
- En düz salatalıkları seçin ve kabuklarını soyun. iki ucunu düzgün yerine kadar kısaltın. Bir silindir elde etmeye çalışıyoruz. Salatalıkların çekirdeklerini kabak oyucu ile çıkartın. Salatalıkların içine hafifçe tuz ekip delik aşağıya bakacak şekilde 10 dakika bekletin sonra kağıt havlu ile içini kurulayın.
- Yoğurdun içine sumak ve isot haricindeki tüm malzemeleri koyun ve karıştırın.
- Cacık 2 saat içinde servis edilmeyecek ise jelatin ile yoğurdu katılaştırmak gerekmektedir. Toz jelatini soğuk suyun içine serpip 5–10 dakika şişmeye bırakın. Şişen jelatini benmari usulü veya çok kısık ateşte 60–65 °C’ye kadar ısıtarak tamamen eritin. Ilık hale gelen jelatini yoğurt karışımına yavaşça ekleyip sürekli karıştırın. Karışımı sıkma torbasına alın
- Salatalıkların içine sıkın. Salatalığın diğer ucundan yoğurt karışımı çıktığı anda sıkmayı bırakın. Bitirdiğiniz salatalığı keserek servis edebilirsiniz. Jelatin katıldı ise en az 2 saat buzdolabında bekletmelisiniz.
- Dilim kalınlığının en az 1.5 cm veya 2 cm olması gerekmektedir. Servis esnasında tabağa isot ve sumak serpilerek aroma desteklenir.
- Baharatlar elekle dilimlerin bir kenarına ve son olarak da kırmızı biberli zeytinyağı da pipet veya damlalıkta tabağın çeşiti yerlerine koyarak tabakta servis edilir.