Cacık, yoğurt temelli, salatalık ve sarımsak ile yapılan soğuk meze olarak bilinir.
Birçok sebze katılarak yapılan çeşitleri vardır. En çok bilinen çeşidi salatalık cacığıdır. Nane, yeşil soğan, kekik, dere otu, zeytinyağı vb malzeme ile zenginleştirilebilir.
Türk Dil Kurumu ve çoğu etimoloji sözlüğü cacık kelimesini eski Türkçe “cac-” (caç-) kökü karıştırmak, dağıtmak, serpmek anlamında kullanılır ve bu kökten türeyen “cacık / cacıg / cacuk şeklinde açıklar.
Kelime Osmanlı metinlerinde erken tarihte mevcuttur. Osmanlı mutfağında da adıyla kayıtlıdır. Yapı olarak Türkçe isim yapımına uygundur. Ancak Cacık Nişanyan sözlüğe göre Farsça jaj kelime kökenlidir. Nihai kaynağı belirli değildir. Ses değişimin bir kanıtı yoktur.
Son olarak Yunancadaki Tzaziki (zaziki) Türkçeden geçmiştir. Cacık, Yunan mutfağına Osmanlı döneminde girmiştir.
Benzerleri var ama cacık adı ve formu ile Türk’tür.
Yoğurt
Köken: Orta Asya (MÖ 3000–2000)
Yoğurt, Orta Asya göçebe Türk topluluklarında ortaya çıktı. Süt, deri tulumlarda veya kil kaplarda taşınırken doğal laktik asit fermantasyonu ile koyulaştı; böylece daha uzun süre dayanan, besleyici bir gıda doğdu.
“Yoğurt” kelimesi Eski Türkçe yoğur- (yoğunlaştırmak, karıştırmak) fiilinden gelir. Bu, hem teknik (yoğunlaşma) hem dil açısından güçlü bir bağdır. Başka dillere geçen adlar da Türkçeden türemiştir.
Türklerin Anadolu’ya gelişiyle yoğurt, Günlük mutfağın merkezi oldu (sade, cacık, ayran, çorba). Osmanlı saray mutfağında kayıt altına alındı. Balkanlar ve Doğu Akdeniz’e Osmanlı etkisiyle yayıldı.
16.–20. yy’da Osmanlı–Avrupa temaslarıyla tanındı. Metchnikoff (probiyotik etki) sayesinde bilimsel ilgi gördü. Fransa’da endüstriyel üretimle küreselleşti.
Dünya genelinde yüzlerce türevi var (Greek-style, Yunan yoğurdu, skyr benzeri yoğun yoğurtlar vb.). Ancak yığurt kelimesi hâlâ Türk mutfağına işaret eder.
Yoğurt, Ayran ve Cacık bir Türk icadıdır.
Cacık
Gereçler
- 1 Kap (Büyük)
- 1 Soyma Bıçağı
- 1 Bıçak
- 1 Kesme Tahtası
- 1 Çırpma Teli
Malzemeler
- 650 g Yoğurt (Süzme)
- 1000 g Süt
- 900 g Salatalık 10 adet küçük boy veya 5 büyük
- 4 g Tuz (Sofra)
- 2 g Sarımsak Tozu Granül
Tarif
- Tüm malzemeler soğuk olmalıdır.
- Salatalıkların kabuklarını soyup önce boyuna 4e bölüm sonra 1 cmlik küpler şeklinde doğrayın. Sarımsak ve tuzu salatalığın üzerine döküp 15 dakika bekletin
- Büyük kapta önce yoğurdı koyun. Üzerine sütü ekleyip iyice homojen olana kadar çırpın.
- Beklettiğiniz salatalıkları karışıma dökün ve karıştırın. Soğukken servis edin.
Öneriler ve Tercihler
- Ekşi yoğurt tercihe göre kullanılabilir.
- Üzerine Nane, Sumak, İsot, Kırmızı pul biber, zeytinyağı, dereotu gibi süslemeler yapılabilir.
- Sarımsak granül yerine diş sarımsak kullanmak isterseniz en az bir diş sarımsak püre halinde iken salatalıklardan önce yoğrut karışımına koyup iyice karıştırın. Tercihen 1 saat buzdolabında bekletin.